Ali Khamenei: Nhà lãnh đạo Tối cao định hình Iran suốt hơn ba thập kỷ
Kỷ nguyên Khamenei: Sự trỗi dậy, Quyền lực và Di sản của Nhà Lãnh đạo Tối cao Iran (1939–2026)
Sự kiện Nhà lãnh đạo Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, tử thương trong một cuộc không kích hiệp đồng giữa Hoa Kỳ và Israel vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, đã đánh dấu sự kết thúc của một trong những triều đại chính trị dài nhất và có ảnh hưởng sâu rộng nhất tại Trung Đông hiện đại. Trong hơn 36 năm giữ cương vị rahbar (nhà lãnh đạo), Khamenei không chỉ kế thừa di sản của Ayatollah Ruhollah Khomeini mà còn tái cấu trúc toàn diện nhà nước Iran, biến nó từ một nền cộng hòa thần quyền sơ khai thành một cường quốc khu vực với mạng lưới an ninh và quân sự phức tạp. Báo cáo này đi sâu phân tích toàn diện cuộc đời, sự nghiệp chính trị, triết lý quản trị và tác động địa chính trị của Khamenei, đồng thời xem xét các kịch bản kế vị trong bối cảnh Iran đang đứng trước những biến động lịch sử sau cái chết của ông.
Nguồn gốc và Sự hình thành Tư tưởng (1939–1962)
Ali Hosseini Khamenei sinh ngày 19 tháng 4 năm 1939 tại thành phố linh thiêng Mashhad, trong một gia đình giáo sĩ có truyền thống lâu đời nhưng sống giản dị. Cha ông, Javad Khamenei, là một học giả Hồi giáo dòng Shiite gốc Azerbaijan, trong khi mẹ ông, Khadijeh Mirdamadi, là người gốc Ba Tư từ Yazd. Sự pha trộn sắc tộc này sau này đã giúp Khamenei có được cái nhìn đa chiều về bản sắc dân tộc Iran, vốn là một tập hợp của nhiều nhóm sắc tộc khác nhau dưới ngọn cờ Hồi giáo.
Hành trình giáo dục của Khamenei bắt đầu từ năm 4 tuổi tại một ngôi trường truyền thống (maktab), nơi ông học những kiến thức căn bản về kinh Quran. Quá trình tu tập tại các chủng viện (hawza) ở Mashhad dưới sự hướng dẫn của các bậc thầy như Sheikh Hashem Qazvini và Ayatollah Milani đã rèn luyện cho ông một nền tảng thần học vững chắc. Tuy nhiên, khác với nhiều giáo sĩ cùng thời chỉ tập trung vào kinh điển, Khamenei từ sớm đã bộc lộ sự quan tâm đến văn chương, thơ ca và các tư tưởng chính trị hiện đại. Ông từng tham gia các buổi thảo luận của các trí thức thế tục và nhóm "Những người xã hội chủ nghĩa thờ phụng Chúa", nơi ông tiếp xúc với các ý tưởng của Karl Marx, Che Guevara và Ali Shariati. Những ảnh hưởng này đã tạo nên một Khamenei có tư duy chống đế quốc mạnh mẽ và niềm tin vào công bằng xã hội dưới lăng kính tôn giáo.
Năm 1958, Khamenei chuyển đến Qom, trung tâm thần học quan trọng nhất của Iran, để theo học các học giả lỗi lạc như Seyyed Hossein Borujerdi và đặc biệt là Ruhollah Khomeini. Chính tại đây, sự gắn kết giữa ông và Khomeini đã hình thành, biến một giáo sĩ trẻ thành một chiến sĩ cách mạng kiên trung.
Tóm tắt Giai đoạn Hình thành
Con đường Cách mạng và Thử thách (1963–1979)
Giai đoạn từ năm 1963 đến khi cuộc Cách mạng Hồi giáo thành công năm 1979 là thời kỳ Khamenei tôi luyện bản lĩnh trong ngục tù và các hoạt động bí mật. Ông bị lực lượng cảnh sát mật SAVAK của chế độ Pahlavi bắt giữ ít nhất sáu lần vì các hoạt động tuyên truyền chống đối, tổ chức biểu tình và phân phát tài liệu của Khomeini. Những năm tháng bị giam cầm và lưu đày không làm nhụt chí mà ngược lại, còn giúp ông xây dựng một mạng lưới liên kết chặt chẽ với các giáo sĩ trẻ và các nhóm dân quân cách mạng.
Trong mắt các đồng đội, Khamenei là một nhà hùng biện xuất sắc, có khả năng diễn đạt các khái niệm thần học phức tạp thành các khẩu hiệu chính trị dễ hiểu cho quần chúng. Ông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bá khái niệm velayat-e faqih (quyền giám hộ của luật gia Hồi giáo) đến các thế hệ trẻ, chuẩn bị nền tảng tư tưởng cho sự sụp đổ của chế độ quân chủ.
Khi cuộc cách mạng bùng nổ mạnh mẽ vào năm 1978, Khamenei là một trong những thành viên chủ chốt của Hội đồng Cách mạng Hồi giáo, cơ quan quyền lực cao nhất điều hành đất nước sau khi Shah Mohammad Reza Pahlavi rời đi. Sự tin tưởng tuyệt đối từ Khomeini đã giúp ông nhanh chóng nắm giữ các vị trí trọng yếu trong bộ máy an ninh và quân sự non trẻ của nước Cộng hòa Hồi giáo.
Thời kỳ Tổng thống và Chiến tranh (1981–1989)
Cái chết của Tổng thống Mohammad-Ali Rajai trong một vụ nổ bom năm 1981 đã đưa Khamenei lên vị trí Tổng thống thứ ba của Iran. Trước đó, một vụ ám sát nhằm vào chính Khamenei tại nhà thờ Hồi giáo Abouzar vào tháng 6 năm 1981 đã khiến ông bị liệt cánh tay phải vĩnh viễn. Vụ việc này không chỉ để lại vết sẹo thể chất mà còn củng cố niềm tin của ông vào một cuộc chiến sinh tồn chống lại các kẻ thù bên trong và bên ngoài.
Trong hai nhiệm kỳ tổng thống, Khamenei phải đối mặt với hai thách thức khổng lồ: cuộc chiến tranh tàn khốc với Iraq và sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ phe cách mạng. Mặc dù hiến pháp năm 1979 quy định quyền hành của tổng thống khá hạn chế so với Thủ tướng, Khamenei đã khôn khéo sử dụng vị thế của mình để xây dựng mối quan hệ chiến lược với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Sự mâu thuẫn giữa Khamenei và Thủ tướng Mir Hossein Mousavi trong giai đoạn này là khởi đầu cho những rạn nứt chính trị kéo dài hàng thập kỷ. Trong khi Mousavi đại diện cho phe cánh tả ủng hộ sự kiểm soát kinh tế chặt chẽ của nhà nước, Khamenei lại có xu hướng bảo thủ và ưu tiên tăng cường quyền lực cho các định chế tôn giáo. Những trải nghiệm này đã hình thành nên quan điểm của ông về việc cần phải tập trung quyền lực vào một cá nhân duy nhất để đảm bảo sự ổn định của chế độ.
Bước ngoặt 1989: Sự Kế vị và Sửa đổi Hiến pháp
Khi Ayatollah Khomeini qua đời vào tháng 6 năm 1989, Iran rơi vào một cuộc khủng hoảng hiến pháp. Theo luật định lúc bấy giờ, Nhà lãnh đạo Tối cao phải là một marja-e taqlid (Grand Ayatollah) – cấp bậc tôn giáo cao nhất mà Khamenei chưa đạt tới. Tuy nhiên, nhờ sự vận động chính trị mạnh mẽ của Akbar Hashemi Rafsanjani, Hội đồng Chuyên gia đã bầu Khamenei làm người kế nhiệm.
Để hợp thức hóa vị trí của Khamenei, Iran đã tiến hành một cuộc trưng cầu dân ý sửa đổi hiến pháp vào năm 1989. Các thay đổi này mang tính lịch sử và định hình nên quyền lực tuyệt đối của Khamenei trong 37 năm tiếp theo:
Hạ thấp tiêu chuẩn tôn giáo: Loại bỏ yêu cầu Nhà lãnh đạo phải là một marja, thay thế bằng các tiêu chí về năng lực chính trị và quản lý.
Bãi bỏ chức vụ Thủ tướng: Tập trung toàn bộ quyền hành chính vào tay Tổng thống, người giờ đây chịu sự giám sát trực tiếp của Nhà lãnh đạo Tối cao.
Xác lập quyền lực tối cao (Velayat-e Motlaq-e Faqih): Hiến pháp sửa đổi khẳng định quyền lực của Nhà lãnh đạo là tuyệt đối, vượt trên mọi nhánh hành pháp, lập pháp và tư pháp.
Xóa bỏ Hội đồng Lãnh đạo: Thay vì một nhóm người cùng điều hành, hiến pháp yêu cầu chỉ một cá nhân duy nhất nắm giữ vị trí tối cao.
Sự chuyển đổi này đã biến Khamenei từ một "ứng viên thỏa hiệp" trở thành một nhà độc tài thần quyền với quyền lực không ai có thể thách thức.
Cấu trúc Quyền lực: Bayt và Chính phủ Bóng tối
Một trong những thành tựu quan trọng nhất của Khamenei trong việc duy trì quyền lực là việc xây dựng Bayt-e Rahbari (Văn phòng Nhà lãnh đạo Tối cao) thành một bộ máy quyền lực song song, tinh vi và kiểm soát mọi khía cạnh của đời sống chính trị-xã hội Iran.
Bayt không chỉ đơn thuần là một cơ quan hành chính; nó là trung tâm thần kinh của chế độ với hơn 4.000 nhân viên nòng cốt và tác động trực tiếp đến tất cả các bộ ngành chính thức. Thông qua mạng lưới các đại diện cá nhân được cài cắm trong các trường đại học, quân đội, và các tỉnh thành, Khamenei có thể giám sát và can thiệp vào bất kỳ quyết định nào của chính phủ.
Các Trụ cột của Bayt
Sự tồn tại của Bayt đảm bảo rằng ngay cả khi các tổng thống (như Khatami hay Rouhani) có xu hướng cải cách, họ cũng không thể thực hiện những thay đổi căn bản nếu không có sự đồng thuận của Khamenei. Đây chính là cơ chế "coup-proof" (chống đảo chính) mà Khamenei đã dày công xây dựng để bảo vệ sự tồn tại của chế độ.
Kiểm soát An ninh: IRGC và Sự Quân sự hóa Nhà nước
Dưới thời Khamenei, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã chuyển mình từ một lực lượng dân quân cách mạng thành một đế chế quân sự-kinh tế đa ngành. Khamenei hiểu rằng để bảo vệ chế độ trước áp lực quốc tế và sự phản kháng trong nước, ông cần một lực lượng vũ trang trung thành tuyệt đối và có lợi ích kinh tế gắn liền với sự tồn vong của hệ thống.
Ông đã trao cho IRGC quyền kiểm soát các dự án hạ tầng lớn, ngành dầu khí và các hoạt động viễn thông. Sự phụ thuộc lẫn nhau này đã tạo ra một tầng lớp tinh hoa quân sự trung thành, sẵn sàng sử dụng bạo lực để trấn áp các cuộc biểu tình. Các sự kiện như cuộc đàn áp phong trào Xanh năm 2009, các cuộc biểu tình kinh tế năm 2017, 2019 và phong trào "Phụ nữ, Sự sống, Tự do" năm 2022 là minh chứng cho sự cứng rắn không khoan nhượng của Khamenei và các lực lượng dưới quyền ông.
Khamenei cũng là kiến trúc sư trưởng của chương trình tên lửa đạn đạo và phát triển máy bay không người lái của Iran, coi đây là công cụ răn đe thiết yếu trong bối cảnh nước này bị cô lập về quân sự truyền thống. Ông kiên quyết từ chối đàm phán về năng lực phòng thủ này, cho rằng đó là "lằn ranh đỏ" không thể xâm phạm.
Học thuyết Kinh tế Kháng chiến
Đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế chưa từng có, Khamenei đã đề xuất học thuyết "Kinh tế Kháng chiến" (Eqtesad-e Moqavemati) vào năm 2014. Mục tiêu cốt lõi của chính sách này không phải là phát triển kinh tế theo nghĩa thông thường, mà là xây dựng khả năng tự cung tự cấp và giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương Tây nhằm đảm bảo sự tồn vong của chế độ.
Bản kế hoạch 24 điểm của ông tập trung vào việc tận dụng tối đa nguồn lực trong nước, thúc đẩy kinh tế tri thức và đa dạng hóa đối tác thương mại hướng về phía Đông.
Kết quả của Kinh tế Kháng chiến (Giai đoạn 2014-2025)
Sự trỗi dậy của các công ty tri thức: Số lượng các công ty này tăng từ khoảng 55 vào năm 2014 lên hơn 5.000 vào năm 2020, tập trung vào nông nghiệp, dược phẩm và công nghệ nano.
An ninh năng lượng: Hoàn thành nhà máy lọc dầu Ngôi sao Vịnh Ba Tư, giúp Iran tăng cường khả năng tự cung cấp xăng dầu dù vẫn gặp khó khăn trong xuất khẩu dầu thô.
Né tránh trừng phạt: Xây dựng mạng lưới các công ty bình phong và các phương thức vận chuyển dầu bí mật để duy trì dòng ngoại tệ.
Chi phí xã hội: Mặc dù chế độ vẫn tồn tại, nhưng người dân Iran phải đối mặt với lạm phát phi mã (trên 40% vào năm 2025) và sự sụt giảm nghiêm trọng của giá trị đồng Rial.
Khamenei coi sự chịu đựng của người dân là một phần của cuộc "thánh chiến" kinh tế, thường xuyên kêu gọi công chúng thắt lưng buộc bụng để chống lại "kiêu ngạo toàn cầu" (Hoa Kỳ).
Chính sách Đối ngoại: Trục Kháng chiến và Hướng Đông
Tầm nhìn đối ngoại của Khamenei được xây dựng trên sự thù địch sâu sắc đối với Hoa Kỳ và Israel, mà ông coi là những mối đe dọa hiện hữu đối với Hồi giáo. Ông đã thay thế chính sách "Không Đông, Không Tây" của người tiền nhiệm bằng một chiến lược "Hướng Đông" rõ rệt, thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và Nga.
Quan hệ với các Cường quốc Đông phương
Khamenei tin rằng trật tự thế giới do Mỹ dẫn đầu đang suy tàn và Iran cần đứng về phía các cường quốc đang lên. Thỏa thuận hợp tác chiến lược 25 năm với Trung Quốc ký năm 2021 và Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện với Nga năm 2025 là những cột mốc quan trọng trong nỗ lực phá vỡ sự cô lập của phương Tây. Tuy nhiên, các sự kiện trong cuộc chiến năm 2026 cho thấy các đối tác này vẫn ưu tiên lợi ích quốc gia của họ và hạn chế can thiệp quân sự trực tiếp để bảo vệ Iran.
Trục Kháng chiến (Axis of Resistance)
Khamenei đã trực tiếp giám sát việc xây dựng một mạng lưới các nhóm ủy nhiệm và đồng minh khắp Trung Đông nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng của Iran và tạo ra một vùng đệm an ninh từ xa.
Hezbollah (Lebanon): Đồng minh quan trọng nhất, đóng vai trò là "thanh kiếm" của Iran sát biên giới Israel.
Các nhóm dân quân Shiite (Iraq): Được sử dụng để gây áp lực lên quân đội Mỹ và đảm bảo ảnh hưởng chính trị của Iran tại Baghdad.
Houthi (Yemen): Cung cấp cho Iran khả năng khống chế các tuyến đường hàng hải quan trọng tại Biển Đỏ.
Chế độ Assad (Syria): Mắt xích quan trọng trong việc duy trì hành lang tiếp tế từ Tehran đến Địa Trung Hải.
Chiến lược này đã mang lại cho Iran vị thế một cường quốc khu vực không thể phớt lờ, nhưng cũng dẫn đến những cuộc chiến tranh ủy nhiệm tàn khốc và sự đối đầu trực diện với Israel, dẫn đến kết cục bi thảm của chính Khamenei năm 2026.
Hồ sơ Hạt nhân: Giữa Giáo luật và Thực tế Chính trị
Chương trình hạt nhân của Iran dưới thời Khamenei là một trong những điểm gây tranh cãi nhất trên thế giới. Khamenei luôn khẳng định Iran không tìm cách chế tạo vũ khí nguyên tử, viện dẫn một sắc lệnh tôn giáo (fatwa) do ông ban hành vào năm 2003, coi việc tàng trữ và sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt là tội lỗi (haram).
Tuy nhiên, các chuyên gia quốc tế và các cơ quan tình báo phương Tây luôn nghi ngờ tính thực chất của fatwa này. Họ lập luận rằng sắc lệnh có thể được sửa đổi nếu sự tồn vong của chế độ bị đe dọa. Trên thực tế, Khamenei đã thúc đẩy việc làm giàu uranium lên mức 60% và 90%, những cấp độ chỉ cần thiết cho mục đích quân sự.
Trong những năm cuối đời, Khamenei tỏ ra ngày càng thất vọng với các cuộc đàm phán ngoại giao. Sau khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận JCPOA năm 2018, ông đã từ bỏ chính sách "kiên nhẫn chiến lược" và cho phép tăng cường tốc độ làm giàu uranium, đẩy Iran đến sát ngưỡng sở hữu bom hạt nhân vào năm 2025.
Chính sách Xã hội: Sự Trấn áp và "Apartheid Kỹ thuật số"
Bên trong biên giới Iran, Khamenei duy trì một hệ thống kiểm soát xã hội nghiêm ngặt, đặc biệt nhắm vào phụ nữ và giới trí thức. Ông coi sự thâm nhập của văn hóa phương Tây là một "cuộc tấn công mềm" nguy hiểm hơn cả vũ khí quân sự.
Luật Hijab và Tiết hạnh (2024)
Sau các cuộc biểu tình rầm rộ năm 2022, thay vì nới lỏng, Khamenei đã chỉ đạo quốc hội thông qua "Dự luật Hijab và Tiết hạnh" vào tháng 11 năm 2024. Luật này áp dụng các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt:
Phạt tiền nặng và án tù dài hạn cho những người không tuân thủ quy định về trang phục.
Sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt để theo dõi phụ nữ tại các không gian công cộng.
Đưa ra các hình phạt lên tới án tử hình cho những hành vi bị coi là "gieo rắc tham nhũng trên trái đất" liên quan đến việc chống lại luật hijab.
Kiểm soát Internet và Mạng Thông tin Quốc gia (NIN)
Khamenei đã trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng Mạng Thông tin Quốc gia (NIN), một hệ thống mạng nội bộ cho phép chính quyền ngắt kết nối với thế giới bất cứ khi nào có biến động. Hệ thống này được mô tả là một hình thức "apartheid kỹ thuật số", nơi giới tinh hoa có quyền truy cập internet tự do trong khi người dân bị giam hãm trong một "vành đai sắt kỹ thuật số". Chế độ cũng kiếm lợi hàng tỷ USD từ việc bán các công cụ VPN để người dân lách qua các bức tường lửa do chính họ dựng lên.
Kết thúc một Kỷ nguyên: Cuộc chiến năm 2026 và Cái chết của Khamenei
Ngày 28 tháng 2 năm 2026 trở thành ngày định mệnh của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran. Trong bối cảnh cuộc chiến "Mười hai ngày" với Israel đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, các máy bay chiến đấu của Mỹ và Israel đã thực hiện các cuộc không kích chính xác vào các địa điểm trú ẩn của giới lãnh đạo tối cao tại Tehran.
Khamenei tử thương cùng với nhiều cố vấn thân cận và các chỉ huy cấp cao của IRGC. Sự kiện này đã gây sốc cho toàn bộ hệ thống chính trị Iran và mạng lưới các nhóm ủy nhiệm trên toàn khu vực. Cái chết của ông không chỉ để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ mà còn đánh dấu sự sụp đổ của một chiến lược an ninh dựa trên sự tập trung quyền lực tuyệt đối vào một cá nhân.
Tương lai Iran: Những Kịch bản Kế vị
Theo hiến pháp Iran, sau cái chết của Nhà lãnh đạo Tối cao, một Hội đồng Lãnh đạo Tạm thời đã được thành lập để điều hành đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp. Hội đồng này bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Tư pháp Gholam-Hossein Mohseni Ejei, và một học giả Hồi giáo từ Hội đồng Giám hộ.
Nhiệm vụ bầu chọn Nhà lãnh đạo Tối cao mới thuộc về Hội đồng Chuyên gia gồm 88 thành viên. Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đang trong tình trạng chiến tranh và chia rẽ sâu sắc, quá trình này có thể diễn ra dưới sự chi phối nặng nề của IRGC.
Các Ứng viên Tiềm năng cho Vị trí Kế vị
Một kịch bản đáng lưu tâm là IRGC có thể thực hiện một cuộc "đảo chính mềm", gạt bỏ vai trò của các giáo sĩ truyền thống để thiết lập một chính quyền quân sự chuyên chế dưới danh nghĩa bảo vệ an ninh quốc gia. Điều này sẽ đánh dấu sự kết thúc của "Cộng hòa Hồi giáo" như chúng ta đã biết và mở ra kỷ nguyên của một nhà nước quân sự dân tộc chủ nghĩa mang màu sắc tôn giáo.
Tổng kết và Nhận định Di sản
Ayatollah Ali Khamenei để lại một di sản đầy mâu thuẫn. Đối với những người ủng hộ, ông là biểu tượng của sự kiên cường, một nhà lãnh đạo đã giúp Iran đứng vững trước áp lực của siêu cường duy nhất thế giới và mở rộng tầm ảnh hưởng của Shia ra khắp khu vực. Đối với những người chỉ trích, ông là một bạo chúa đã hy sinh tương lai kinh tế và quyền tự do của người dân Iran để phục vụ cho một tham vọng ý thức hệ không tưởng.
Cấu trúc quyền lực mà ông xây dựng – dựa trên sự kết hợp giữa thần quyền, sức mạnh quân sự của IRGC và các tập đoàn kinh tế bóng tối – đã chứng minh được khả năng phục hồi đáng kinh ngạc trong hàng thập kỷ. Tuy nhiên, chính sự tập trung quyền lực này cũng tạo ra những điểm yếu cốt tử: một hệ thống không có khả năng tự sửa chữa, sự xa rời quần chúng và một cuộc khủng hoảng kế vị tiềm tàng khi người giữ vai trò trung tâm biến mất.
Cái chết của Khamenei vào năm 2026 không chỉ kết thúc một đời người, mà còn kết thúc một chương quan trọng trong lịch sử Iran. Nước này hiện đang đứng trước ngã ba đường: hoặc tiếp tục con đường cứng rắn dưới một nhà lãnh đạo mới, hoặc đối mặt với sự sụp đổ của hệ thống dưới áp lực của chiến tranh và sự phẫn nộ của dân chúng, hoặc một cuộc chuyển đổi đau đớn sang một hình thái chính trị mới chưa được định hình. Dù kịch bản nào xảy ra, "Kỷ nguyên Khamenei" sẽ mãi được ghi nhớ như một thời kỳ Iran nỗ lực định nghĩa lại vị thế của mình trong một thế giới đầy biến động, bằng cái giá của sự hy sinh và xung đột không ngừng.
Nguồn trích dẫn
1. Life and leadership of Iran's Ayatollah Ali Khamenei | The Business Standard, https://www.tbsnews.net/explainer/life-and-leadership-irans-ayatollah-ali-khamenei-1373731 2. Ali Khamenei - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Khamenei 3. PROFILE - The life and power of Iran's Ayatollah Ali Khamenei - Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/profile-the-life-and-power-of-iran-s-ayatollah-ali-khamenei/3844535 4. The fall of Ayatollah Khamenei: How Iran's Supreme Leader met his end, https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/the-fall-of-irans-supreme-leader-ayatollah-ali-khamenei-and-what-comes-after/articleshow/128904511.cms 5. Ali Khamenei | Biography, Title, History, Successor, Son, & Facts ..., https://www.britannica.com/biography/Ali-Khamenei 6. After Khamenei: Planning for Iran's Leadership Transition | Council on Foreign Relations, https://www.cfr.org/reports/leadership-transition-in-iran 7. Ayatollah Ali Khamenei | Biography | Research Starters - EBSCO, https://www.ebsco.com/research-starters/biography/ayatollah-ali-khamenei 8. Iran's Supreme Leader Ali Khamenei, architect of regional expansion, declared dead, https://www.al-monitor.com/originals/2025/07/irans-supreme-leader-ali-khamenei-architect-regional-expansion-declared-dead 9. US, Israel moved up strike to hit meeting in daytime 'target of opportunity' | Iran International, https://www.iranintl.com/en/202602282321 10. The Second Republic of Iran: Is Iran Moving toward a Constitutional ..., https://www.inss.org.il/publication/iran-system/ 11. Future Scenarios for the Office of the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran, https://kfcris.com/pdf/875ba7a34a25a633fb9b3da4c8994d5257cde17baad28.pdf 12. Moving to a post-Khamenei era: The role of the Assembly of Experts - Middle East Institute, https://mei.edu/publication/moving-post-khamenei-era-role-assembly-experts/ 13. Rafsanjani Presidency - United Against Nuclear Iran | UANI, https://www.unitedagainstnucleariran.com/supreme-leader/rafsanjani-presidency 14. Exposed: Khamenei's Secretive Power Structure Built to Ensure the ..., https://www.unitedagainstnucleariran.com/press-releases/exposed-khameneis-secretive-power-structure-built-to-ensure-regimes-survival 15. The Islamic Republic's Power Centers | Council on Foreign Relations, https://www.cfr.org/articles/islamic-republics-power-centers 16. Iran's Ali Khamenei, who based brutal rule on fiery hostility to US and Israel, dead at 86, https://www.timesofisrael.com/irans-ali-khamenei-who-based-brutal-rule-on-fiery-hostility-to-us-and-israel-dead-at-86/ 17. Iran Ramps Up Violence and Repression Against Women and Girls Amid Regional Tensions, https://iranhumanrights.org/2024/04/iran-ramps-up-violence-and-repression-against-women-and-girls-amid-regional-tensions/ 18. US-Israel-Iran conflict: Who are the main players?, https://www.timesofisrael.com/us-israel-iran-conflict-who-are-the-main-players/ 19. Analysis of Background, Content and Effect of Iran's ... - Atlantis Press, https://www.atlantis-press.com/article/126004385.pdf 20. Resistive Economy in Iran: Challenges and Prospects, https://www.oajre.ir/article_141872_c4b244a966e26c6a213b3979dd1fc1c7.pdf 21. Can Multipolar Blocs Offer Iran a Way Out of Isolation?, https://mecouncil.org/publication/can-multipolar-blocs-offer-iran-a-way-out-of-isolation/ 22. Iran: Continuity in Foreign Policy towards Israel after the War in Gaza - IEMed, https://www.iemed.org/publication/iran-continuity-in-foreign-policy-towards-israel-after-the-war-in-gaza/ 23. US-Israel Strikes on Iran: What to Know - Foreign Policy, https://foreignpolicy.com/projects/iran-israel-conflict-news-nuclear-sites-proxies/ 24. China's political-economic Relations with Iran and its Influence on Iran's Oil Production and Export from Ahmadinejad's period to the - OICC Press, https://oiccpress.com/ijps/article/download/18547/19857 25. The Iranian-Chinese Strategic Partnership: Why Now and What it Means | Crown Conversations | Publications - Brandeis University, https://www.brandeis.edu/crown/publications/crown-conversations/cc-8.html 26. Discontented with Russia, Iran Eyes Greater Cooperation with China, https://manaramagazine.org/2025/10/iran-greater-cooperation-with-china/ 27. Iran's Relations with China and Russia Following the Israel–Iran War - INSS, https://www.inss.org.il/publication/iran-china-russia/ 28. Khamenei killed – what happens next for Iran? - Al Arabiya, https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/01/trump-says-khamenei-is-dead-what-happens-next 29. Ali Khamenei's fatwa against nuclear weapons - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Khamenei%27s_fatwa_against_nuclear_weapons 30. Khamenei's Nuclear Fatwa: Religious Ruling or Political Strategy? | Norwich University, https://www.norwich.edu/topic/all-blog-posts/khameneis-nuclear-fatwa-religious-ruling-or-political-strategy 31. OPINION: No rationale for presidential war on Iran - The Clinton Chronicle, http://myclintonnews.com/stories/opinion-no-rationale-for-presidential-war-on-iran,145677 32. Khamenei banned nuclear weapons development, military cleric says | Iran International, https://www.iranintl.com/en/202501217015 33. Human rights in Iran - Amnesty International, https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/middle-east/iran/report-iran/ 34. The Most Powerful Man in Iran: Ayatollah Khamenei's Ideological ..., https://alexanderhamiltonsociety.org/security-strategy/issue-five/the-most-powerful-man-in-iran-ayatollah-khameneis-ideological-tenets-scope-of-power-and-confrontations-with-the-west/ 35. The Internet has no place in Khamenei's vision for Iran's future - Atlantic Council, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/the-internet-has-no-place-in-khameneis-vision-for-irans-future/ 36. Article: The Islamic Republic's Power Structure ... - Iran Human Rights, https://iranhr.net/en/articles/7400/ 37. Internet censorship in Iran - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_censorship_in_Iran 38. Leaked Letter from Khamenei Exposes Iranian Regime's Pursuit of Total Internet Censorship, https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/leaked-letter-from-khamenei-exposes-iranian-regimes-pursuit-of-total-internet-censorship/ 39. Iran's digital apartheid: how the regime profits from the very censorship it imposes |, https://english.mojahedin.org/article/irans-digital-apartheid-how-the-regime-profits-from-the-very-censorship-it-imposes/ 40. Who could take over for Ayatollah Ali Khamenei? - The Spokesman-Review, https://www.spokesman.com/stories/2026/feb/28/who-could-take-over-for-ayatollah-ali-khamenei/ 41. Next Supreme Leader of Iran election - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Next_Supreme_Leader_of_Iran_election 42. How succession works in Iran and who will be the country's next supreme leader?, https://www.kvue.com/article/syndication/associatedpress/how-succession-works-in-iran-and-who-will-be-the-countrys-next-supreme-leader/616-0bfdbe30-a134-4888-8f9e-8d148803d940 43. How succession works in Iran and who will be the country's next supreme leader?, https://www.thehindu.com/news/international/how-succession-works-in-iran-and-who-will-be-the-countrys-next-supreme-leader/article70690589.ece 44. After Ayatollah Ali Khamenei's death, who is running Iran's regime at this moment? - analysis, https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888327 45. After Khamenei's death, who will be Iran's next supreme leader? List of top names in the running, https://www.hindustantimes.com/world-news/ayatollah-ali-khamenei-death-news-who-will-be-iran-s-next-supreme-leader-and-what-happens-now-iran-us-war-news-101772331988749.html
